Authenticatie en autorisatie

De APIs moeten beveiligd zijn tegen ongeautoriseerde toegang, om te voorkomen dat (gevoelige) gegevens op straat komen te liggen. In dit document wordt het ontwerp van het autorisatiemechanisme toegelicht.

Aanvalsvectoren

Om te beginnen schetsen we de mogelijke aanvallen waartegen we beschermen en wat we buiten scope laten.

Een gebruiker van buitenaf probeert de APIs te benaderen

  1. Hiertegen kan je in eerste instantie beschermen door de API niet publiek (over internet) beschikbaar te maken, zoals in een afgeschermd, intern netwerk binnen de organisatie.

  2. NLX voorziet in een oplossing om over organisaties heen via een federatief systeem gegevens te ontsluiten. De gebruiker dient hiervoor een outway op te starten en bekend te zijn in het NLX netwerk.

    NLX is echter optioneel, de gekozen oplossing laat ook toe om over organisaties heen over (publiek) internet op een veilige manier gegevens uit te wisselen. Dit is relevant voor SAAS oplossingen, bijvoorbeeld.

Een medewerker binnen de organisatie probeert de APIs te benaderen

Indien de APIs beschikbaar gesteld worden binnen een afgesloten netwerk, dan kan je zonder autorisatieoplossing alle gegevens via de APIs ontsluiten. Dit is de meest reële vector waartegen we beschermen.

Een applicatie leest meer uit dan nodig

Een applicatie kan geautoriseerd zijn op de APIs voor een subset van alle gegevens. Veiligheidslekken/programmeerfouten in de applicatie zouden dan kunnen leiden tot het ontsluiten van meer gegevens dan nodig. De autorisatieoplossing biedt hier ook oplossingen om dit te voorkomen door te limiteren tot welke subset van gegevens een applicatie toegang heeft.

Authenticatie en autorisatie

Authenticatie en autorisatie binnen de APIs zijn van elkaar losgekoppeld. De APIs hebben geen kennis van de feitelijke eindgebruiker die een taakapplicatie gebruikt. Echter, binnen organisaties (gemeentes) kunnen feitelijke eindgebruikers in bepaalde rollen onderverdeeld worden die aan permissies gekoppeld zijn.

De APIs kennen scopes - dit zijn sets van permissies die gegroepeerd worden, in een generieke vorm. Deze worden afgestemd volgens typisch gebruik. De taakapplicaties van organisaties communiceren met de APIs op basis van deze scopes.

Gelaagdheid authenticatie en autorisaties

piramide

Het totale autorisatieverhaal is een gelaagde oplossing.

In de Common Ground visie staat NLX in de basis, waarbij organisaties geautoriseerd zijn om met andere organisaties te verbinden via out- en inways. Dit is een gefederaliseerd systeem - als je met een organisatie mag verbinden, kan je in principe bij alle APIs die de inway ontsluit.

Op de tweede laag staat de API-autorisatie. In een ZGW-context kan het niet zo zijn dat eender welke applicatie van een organisatie alle data kan opvragen uit een ZRC (of andere componenten). Op deze laag wordt bepaald welke applicaties geautoriseerd zijn op welke gegevens, bijvoorbeeld welke operaties toegelaten zijn voor een subset van zaaktypes. Dit document gaat over deze laag.

De bovenste laag houdt zich bezig met individuele gebruikers, en wordt ingevuld door de taakapplicaties en/of de gemeente. Deze leggen vast wat de permissies zijn van een gebruiker, welke acties deze in een applicatie mag uitvoeren. De applicatie dient zelf een autorisatiemodel te implementeren die voorkomt dat de applicatie API calls maakt die eigenlijk niet mogen voor deze gebruiker.

Onderaan dit document is een sequence-diagram van de request-response cycle van eindgebruiker tot de API, inclusief NLX-interactie.

Authenticatie

Authenticatie is formeel buiten de scope van de APIs - je kan niet inloggen op de API met gebruikersnaam/wachtwoord bijvoorbeeld. Dit ligt bij de gemeente.

Taakapplicaties haken in op het authenticatiemechanisme dat bij een gemeente gebruikt wordt. Deze zijn vervolgens verantwoordelijk voor het genereren van een JSON Web Token (JWT) wat toegang verleent tot de API aan de taakapplicatie.

De gemeente heeft hier alle vrijheid - indien de gemeente intern OAUTH2 wil gebruiken, SAML, Active Directory…, dan kan dat - daar zeggen wij niets over.

Autorisatie

JSON Web Token is een mechanisme om stateless claims te kunnen uitwisselen. Een token wordt ergens gegenereerd en via een HTTP Header meegestuurd in een request naar de API. De API moet vervolgens verzekeren dat de integriteit van het token in orde is, en past daarna de claims in de payload toe.

JWT bestaat uit drie stukken - een header, payload en signature. De APIs moeten de shared secret kennen om de signature te kunnen controleren. Om redenen van beveiliging is het verstandig om per organisatie (of zelfs applicatie binnen een organisatie) een secret in te stellen. Dit brengt wat beheer-overhead met zich mee.

JWT kunnen niet gerevoked worden - daarom is het wenselijk om een korte expiry toe te kennen (bijvoorbeeld 24h). Indien er zich security breaches voordoen, dan moet het betrokken shared secret veranderd worden.

In het JWT nemen we in de payload op wat het client_id is van de consumer. Dit dient om uniek te identificeren welke applicatie met de provider communiceert. Applicaties registreren zich out-of-band bij providers, waarbij ze een client_id en een secret toegekend krijgen. Dit kan verlopen via een applicatiebeheerder bijvoorbeeld - out-of-band betekent hierbij dat dit niet zonder menselijke controle kan gebeuren. Het secret wordt gebruikt om het JWT cryptografisch te ondertekeken, waardoor de provider garantie heeft dat de consumer ook echt is wie die beweert te zijn (via het client_id).

Een autorisatiecomponent (AC) is verantwoordelijk voor het bijhouden van autorisaties voor een applicatie. Typisch zien we dit voor ons als een component die centraal (per omgeving zoals testing, acceptatie en productie) binnen de gemeente ingericht is. De component ontsluit zelf een API waarmee de autorisaties van consumers ingericht worden.

Een Applicatie resource heeft de volgende attributen:

  • client_ids: een lijst van client IDs. Dezelfde applicatie zal typisch tegen meerdere componenten praten (ZRC & ZTC bijvoorbeeld). Om lekken te voorkomen en goede beveiligingsprincipes toe te passen, gaan we uit van 1 client ID per component waarmee gecommuniceerd wordt. De applicatie zelf is echter 1 entiteit waarop de autorisaties geconfigureerd worden, dus we houden alle client_ids bij waarmee deze zich identificeert. Client IDs dienen uniek te zijn.

  • label: een beschrijvend label voor de applicatie, zodat duidelijk is om welke applicatie binnen de organisatie het gaat. Bijvoorbeeld: “Melding Openbare Ruimte (burger)”

  • autorisaties: een lijst van autorisaties. Een autorisatie karakteriseert zich met de verplichte eigenschappen component en scopes. De resterende eigenschappen worden bepaald door de waarde van component. Bijvoorbeeld:

    {
      "component": "ZRC",
      "scopes": ["zds.scopes.zaken.lezen"],
      "zaaktype": "https://catalogi-api.vng.cloud/api/v1/catalogussen/123/zaaktypen/abc",
      "maxVetrouwelijkheidaanduiding": "geheim"
    }
    

    Het zaaktype wordt gerefereerd via de URL uit het ZTC, en er wordt aangegeven welke scopes van toepassing zijn en welke vertrouwelijkheidaanduiding maximaal toegelaten is (inclusief). De ZRC component definieert hierbij dan dat ook zaaktype en maxVetrouwelijkheidaanduiding gedefinieerd moeten worden.

We voorzien in een minimale-beheerslastoptie om een applicatie alle autorisaties te geven.

Wanneer een consumer dan via de API een operatie probeert uit te voeren bij een provider, dan is het aan de provider om:

  1. Het JWT te valideren: uitlezen van het client_id en op basis van het shared secret moet het JWT zelf gevalideerd worden.

  2. Indien het JWT valide is, dan moet de provider het AC bevragen voor het betreffende client_id. Het AC antwoordt met de autorisaties voor deze consumer.

  3. De provider dient na te gaan welke zaak het betreft, en toetst deze zaak tegen de autorisaties:

    • is het een zaaktype wat geautoriseerd is?
    • is de operatie toegelaten conform de scopes die in de autorisatie vermeld zijn?
    • is de zaak van een vertrouwelijkheidaanduiding die binnen de autorisatie valt?

Zodra een stap faalt, dan wordt een HTTP 403 fout gestuurd naar de consumer.

Bij het opvragen van collecties (bijvoorbeeld: een lijst van zaken) dient de provider deze dataset bij de bron te filteren op basis van de configureerde autorisaties in het AC, conform het privacy-by-design principe.

Delegatie van API A naar API B

Een ZRC dient vaak het achterliggende ZTC te bereiken als onderdeel van het afhandelen van een operatie door een consumer op het ZRC. Hiervoor dient het ZRC geauthenticeerd te zijn bij het ZTC.

We gebruiken niet het consumer-JWT hiervoor. De ZRC staat zelf als applicatie bekend bij het ZTC, en deze construeert een eigen token.

Sequence-diagram

[TODO - controle of dit nog opgaat]

Het onderstaande diagram vetrekt uit de browser bij de eindgebruiker (een medewerker binnen de organisatie, bijvoorbeeld een KCC medewerker). Deze logt in op de MOR-applicatie, die met de auth-service van de organisatie praat. Deze service geeft een JWT terug met de correcte scopes voor deze gebruiker.

Vervolgens wordt dit JWT via de NLX outway & inway naar de API verstuurd. De zaken-API controleert de integriteit van het token doordat de secret gedeeld is tussen de API en de auth service van de organisatie.

Dit mechanisme zet zich door tot aan de zaaktypecatalogus.

sequence

Wijzigingen ten opzichte van de vorige vorm

In een eerdere sprint werden de scope/zaaktypes claims opgenomen in het JWT wat verstuurd wordt van de (taak)applicatie naar de API. Dit is niet langer zo - nu gebruiken we het JWT enkel nog om de (taak)applicatie te autoriseren met de betreffende API te communiceren. De autorisatie van de acties van de applicatie zelf is gedelegeerd naar de autorisatiecomponent.

Dit brengt de autorisaties van een taakapplicatie strikter onder controle van de gemeente, aangezien deze op een AC inricht (of instelt) welke acties toegelaten zijn op welke zaaktypes. Voordien was de (taak)applicatie zelf verantwoordelijk voor het genereren van een JWT, en kon deze claims opnemen die te breed waren. Dit zou dan pas na een audit duidelijk worden. In de nieuwe/huidige vorm wordt dat voorkomen.

(Taak)applicaties zijn nog steeds zelf verantwoordelijk voor het authenticeren van eindgebruikers en ienen hiervoor een eigen autorisatiemodel op te stellen. Dit valt nog steeds buiten de scope van de ZGW APIs.

Referenties